Pekes en Ertjes

De jongste weken zag ik her en der uitnodigingen voor debatten over de toekomst van journalistiek en media. Ik had het plan om al mijn gedachten hierover eens in een presentatie te gooien maar ik wilde het geheel voldoende tijd geven om te rijpen. Na lang wikken en wegen maar ook een paar prikkelende gesprekken zowel online als ofline kwam ik langzaam tot iets wat welomlijnd was:

Kunstgeschiedenis

De hele insteek is dat de uitdaging voor ‘traditionele’ media niet zo nieuw is. De schilderkunst beleefde net zo’n existentiële crisis, bij de uitvinding van de fotografie. Tot die tijd was een schilderij of een tekening de enige manier om de werkelijkheid te reproduceren, een monopolie dat eeuwen duurde.
Een afbeelding van een slagveld was misschien gruwelijk maar het was geen natuurgetrouwe weergave van hoe het er op een slagveld echt aan toeging bijvoorbeeld.

De fotografie bracht een echte schokgolf teweeg: plots konden mensen de gezwollen lijken na de slag van Gettysburg zien liggen. Hoe ze er écht bijlagen. Met een donkere vlek op broek in een plas donker bloed. Wij worden al van kleins af murw geslagen met allerlei beelden, maar voor de mensen toen moet het een absolute schok geweest zijn. Niet in het minst ook voor de schilders. Plots werden ze geconfronteerd met een medium dat de dingen toonde zoals ze waren. Wat was nog de meerwaarde van de ambachtelijke schilder?

Die meerwaarde lag in elk geval niet in het louter kopiëren of weergeven van de werkelijkheid. Enkelen onder hen slaagden erin om die knop om te draaien en probeerden emoties in hun werk te leggen: impressies van het moment. Het Impressionisme was geboren. Een ongelooflijke omslag in mindset die de weg opende voor de actuele kunst zoals die vandaag bestaat. Ik hoef ook niet te vertellen dat de schilderkunst allerminst verdwenen is sinds de uitvinding van de fotografie.

Businessmodel

Vandaag merken traditionele uitgevers plots dat mensen niet meer bereid zijn om te betalen voor “hard” nieuws. Een logische evolutie want door internet en sociale netwerken komt het nieuws even snel bij de mensen als op een redactie. Live reporting of Breaking news kan het nooit halen van real-time tweets, ze zijn bij voorbaat al achterhaald.

Of die informatie dan gedrukt is op papier, op een website staat, in een mobile app zit of op een tablet te lezen staat, doet er niet toe. Na de uitvinding van de fotografie maakte het voor schilders ook niet uit of ze nu op papier of op doek schilderden. Het ging over wàt ze op dat doek zouden zetten. De info bood geen meerwaarde.

Media zullen moeten inzetten op hun mensen en know-how. Ik wil expertise en analyse. Ik wil bij de hand genomen worden doorheen de massale hoeveelheid informatie. Persoonlijk en op mij gericht. Media moeten daarom nog meer investeren in hun mensen, maar journalsten moeten ook meer buitenkomen en niet wachten tot de info tot bij hen komt aanwaaien.

Tenzij je ermee aan de slag gaat natuurlijk en er een meerwaarde aan kan geven. Door alles in een groter geheel te plaatsen bijvoorbeeld. Het komt er eigenlijk gewoon op neer dat je content aanbiedt die het waard is om voor te betalen. Uitgevers moeten meer denken in termen van BTW in plaats van abonnementen. Heel eenvoudig eigenlijk, en tegelijk ook weer niet.

Positief

Omdat het zo moeilijk is ben ik echter positief ingesteld. Er liggen volgens mij namelijk kansen voor kwaliteitsjournalistiek. Journalistiek die de tijd neemt om dingen uit te pluizen in plaats van de achterhaalde waan van het moment.

Ben benieuwd naar jullie ideeën.

Een tweet van @gemarkeerd herinnerde me aan een blogpost die al een tijdje in draft stond.

Het is iets wat me eerder al was opgevallen en eerlijk gezegd een beetje ergerde. Niet zozeer dat bloggers ‘zich voor de kar laten spannen’, totaal niet. Eigenlijk meer het tegendeel. Zoals @gemarkeerd zegt: zij die de mond vol hebben over “onafhankelijke media”. Bloggers die, als ze eerlijk zijn, eigenlijk een journalist willen zijn en net daardoor hun eigen medium te weinig eer aandoen.

Ik probeer mij te verduidelijken door een parallel te trekken met de fotografie. De uitvinding van de fotografie was een revolutie. Maar in de beginjaren van het medium zie je hoe het worstelt en hunkert naar erkenning. In een poging om serieus genomen te worden als volwaardige kunstvorm. Edward Steichen bijvoorbeeld die een begenadigd schilder was.

Zoals Bert Danckaert het zegt op zijn Muur van Onbegrip:

“De foto’s die hij in het begin van de 20ste eeuw maakte, zijn prototypen van de picturalistische stijl en waren heel letterlijk beïnvloed door de schilderkunst. Het meest voor de hand liggende voorbeeld hiervan is het zelfportret dat hij in 1902 maakte met schilderspalet in de hand; de symbiose van fotografie en schilderkunst was compleet, Steichens foto’s werden zelfs als ‘paintographs’ of ‘photopaints’ omschreven.”

 ”Langzamerhand werd het duidelijk dat het picturalisme op een dood spoor zat en dat de fotografie aangewend werd om de schilderkunst en grafische kunsten te imiteren. Voortrekkers als Stieglitz ontdekten de mogelijkheden van de ‘zuivere’ fotografie en maakten kort na de eeuwwisseling de overgang naar de ‘straight photography’. Eenvoudige onderwerpen namen de plaats in van de beladen taferelen van het picturalisme en alle technische ballast werd overboord gegooid. Foto’s mochten er voortaan uitzien als foto’s: haarscherp en accuraat.”

Pas toen is fotografie volwassen geworden.

Vandaag zitten nieuwe media met hetzelfde probleem te worstelen namelijk de burgerjournalisten. Het woord vertrekt volgens mij vanuit een verkeerd standpunt nieuwe media moeten geen traditionele media willen zijn en omgekeerd. Bloggers moeten niet proberen om objectief nieuws te brengen. Hun sterkte ligt in het subjectief brengen ervan. Het zal wellicht nooit verdwijnen, maar het zou leuk zijn moest het wat minder zijn. Tot die tijd zullen de nieuwe media in hun pubertijd of erger blijven steken.